Census of the Petrarch Manuscripts in the United States


MALIBU, CALIFORNIA J. PAUL GETTY MUSEUM

Ms. Ludwig XV.16

Parch. (palimpsest throughout, a legal text probably of s. XIV, written in an Italian gothic script), ff. II (modern paper) + 175 + II (modern paper), modern pencil foliation, 190 × 120 (132 × 80) mm., 18 (+1st) 2-310 48 (+4th), 5-1710 188 (-8th), the top half of f. 18 has been cut out, horizontal catchwords at the botton center with simple decorations, ruled in lead, the main part of the manuscript is written by Franciscus Gennay in a gothic book hand, other short texts written by various persons in a gothic book hand. Decoration: the Ludus schaccorum text is illuminated by skillfully executed pen drawing of Jacobus de Cessolis on f. 1 and figures symbolizing chessmen, mostly with accompanying drawings of the chess piece itself, on ff. 4, 10, 12, 18, 24v, 27, 28v, 32v, 38, 40v, and 43; there are 2ߚline plain red initials throughout as well as red paragraph marks, some yellow slashing of initials and occasional pointing hands. Binding, 17thߚcentury dark brown calf over paper boards, gilt designs on the spine, paper label on the bottom of spine with Phillipps number "No. 4570"; written on the front cover is "Codice in pergamena.opre.di schacchi". f. 106rv, Petrarch, from the Rerum vulg. fragm. , title "Petraccha", inc. (no. 292) "L’occhi di cui parlay sì caldamente ... Ela cetera mia rivolta in pianto"; (no. 87) "Idem, Sì tosto come aven che ll’arco schocchi ... Non è per morte, ma per più pena" (line 6 is lacking); (no. 41) "Quando dal proprio sito si rimove ...", expl. "... Quel bello viso dagli angeli aspectato". ff. 107-108v, Petrarch, from the Rerum vulg. fragm. , (no. 366) title "Incipiunt pulchre orationes beate Marie Virginis", inc. "Vergene bella che de sol vestita ...", expl. "... Ch’acolga el mio spirito ultimo in pace. Expliciunt orationes beate Marie Virginis". ff. 130v-138v, Petrarch, Letter to Donato Albanzani ( Rer. senil. X, 4), title "Petracca magistro Donato Cassintinensi gramatice preceptori de consolatione filii sui defuncti", inc. "[T]res ex ordine mestas epistolas tuas ...", expl. "... si hoc feceris speramus quod equo amplius non dolebis. Vale. Franciscus tuus si quidem. Patavi XVI Kallendas octubris" (ed. Basel, 1554, 966-73). ff. 138v-145v, Petrarch, Epystola ad Gerardum fratrem suum ( Rer. famil. X, 3), title "Petracca fratri Gerardo Petracco germano suo monacho carthusiensi exortans ipsum in vera religione", inc. "Subit animum luce mi carior ...", expl. "... status tui felix interdum torsit invidia. Vale mei memor, VII Kallendas octobris Pictavi (sic.) Franciscus Petraccha" (Rossi, Le Familiari, I, 286-300), (and added in a later hand: "Dompnus Paulus de Mantua scripsit"). Ms. also contains: ff. 1-56, Jacobus de Cessolis, Ludus schaccorum , title "Incipit prologus super libro in ludo schaccorum quem composuit frater Iacobus de Cesulis ordinis fratrum predicatorum", inc. "Multorum fratrum ordinis nostri et diversorum secularium precibus persuasus ... opus lector noverit esse distinctum. Tractatus primus de causa inventionis ludi schaccorum", (f. 1v) "Capitulum primum sub quo rege inventus est ludus ...", (text) "Inter omnia mala signa in homine unum est ...", expl. "... et maxime ludum scientium" (Hain, 4891; Iacobus de Cessolis, Liber de moribus hominum et officiis nobilium, ed. E. Köpte [Brandenburg, 1879]. T. Kaeppeli, Scriptores ordinis praedicatorum Medii Aevi, II [Roma, 1975], 311-18). ff. 56v-60, Ps. Seneca, De remediis fortuitorum , title "Incipit prologus in libro Senece de remediis fortuitorum ad Gallionem. Rubrica", (Prologue) "Hunc librum composuit Seneca nobilissimus orator ad Galionem quemdam amicum suum ... et sententiarum brevitate refulget. Explicit prologus, incipit liber Senece de remediis fortuitorum ad Galionem", inc. "Licet cunctorum poetarum carmina gremium tuum illustrent ...", expl. "... vides autem, quam rara sit in aliqua domo ista felicitas. Explicit liber Senece de remediis fortuitorum malorum" (L. Annaei Senecae Opera ..., III, 446-57). ff. 61-71, Honorius Augustodunensis, Imago mundi (incomplete), title "Incipit libellus beati Ysydori qui dicitur Ymago mundi et primo de quibusdam pertinentibus ad macchinam mundialem et de distinctione quatuor elementorum et eorum proprietatibus", inc. "Ad instructionem quibus deest copia librorum ...", expl. "... quia de hiis facte creduntur. Explicit tractatus beati Ysydori qui dicitur Ymago mundi. Deo gratias. Amen" ( PL , CLXXII, 119-39, ending Bk. I, Chapter 51). ff. 71v-92, title "Cronica gestorum a Cesare et Pompeio", inc. "Iam quidem satis constat capta Troya a Grecis et flammis tradita ceteris occisis ...", expl. "... flavus et crispus, sapientia clarus, igneo (sic) pollens, viribus fortis, acer et armis strenuus. Deo gratias. Amen. Ystoria belli civilis gesti inter Ce. Anto. Pom. et inter Augustum Cesarem et Anto.". ff. 92v-94v, title "De nominibus dignitatum et offitiorum", inc. "Tyberinus (sic) maior per epistolam sacram imperatoris iudicio destinantur, minor pervenitur vi ex labore. Quare tribuni dicuntur. Tribunus autem vocatur ex tribu quia preest militibus ...", expl. "... non est iudex si non est in eo iusticia". (This text appears also in Fiecht, Stiftsbibliotheka, 132 , Kristeller, Iter Italicum, III 12; and Berlin (West Berlin), Kupferstichkabinett der Staatlichen Museen, Stiftung Preussischer Kulturbesizt, lat. qu. 432 , ff. 85r-86v, A. Sottili, I codici del Petrarca nella Germania Occidentale, II, Padova 1978, 51-52). ff. 95-103, title "Scribit ecclesia ad romanum pontificem Bonifatium papam nonum. Hanc epistolam Bononie composuit dominus Cassius Pauli Pollastre de civitate Narniense", inc. "Etsi vetustas iam faucum luscitate langoribus insenens, roseis tamen dudum iuvenens purpurata palmitibus ...", expl. "... Presidet et totum sibi nutum temperat orbem. Hic te sede sinam divis comitata satellis. Bononie condita per dominum Cassium de Narnia" (written in prose and verse). ff. 103v-104, Gian Galeazzo Visconti, Conte di Virtù , title "Littera transmissa Bononiensibus per dominum Comitem Virtutum", inc. "Dolemus et compatimur, cives egregii, quod alienis de meritis contra civitatem vestram quam semper clare memorie dominus ...", expl. "... Vos et statum vestrum a die presentationis harum nostrarum litterarum in antea, cohacti plus quam voluntarii diffidamus. Datum Papie die XXII aprilis MoIIIcLXXXX. Galeas (sic) Vicecomes comes virtutum Mediolani, etc. imperialis vicarius generalis" (Epistolae Principum [Venetiis, 1574], 10; cf. L. Frati, "La lega dei Bolognesi e dei Fiorentini contro Gian Galeazzo Visconti", Archivio storico lombardo, 16 [1889], 19, footnote 1). f. 104rv, title "Responsiva Bononiensium domino Comiti Virtutum", inc. "Non expectavimus usque ad horam novissimam, vir magnifice, qui gloriaris in malitia tamquam potens iniquitatis, cognoscere versutias mentis vestre ...", expl. "... in posterum longissimam requiem convertantur. Datum Bononie die prima maii. Antiani consules et vexillifer iustitie Bononie, etc." (L. Frati, "La lega dei Bolognesi e dei Fiorentini ...", 19-20). f. 104v, title "Gregorius in Moralibus vel super Ez[e]chiele", inc. "Ystoria gesta docet, qui credas allegoria / Moralis quid agas, quid speras anagoya. Scientia autem theoloygica exponitur secundum quatuor sensus. Unum sive rationabilem ...", expl. "... Dictis autem versibus suprapositis comprende (sic) qui sunt summa huius expositionis".
f. 105rv, ruled but blank.
f. 106v, Sonnet (written in a different hand, in the margin is written "F. de Nar" (?), inc. "El tempo vago e prati novelli ...", expl. "... Come dracone socto crudel vampo". f. 108v, title "De virtutibus et gratiis. Agnus dei", inc. "Balsamus et munda cera cum crismatis unda ...", expl. "... (v. 10) Si quis honorat eum retinebit ab hoste triumphum" (Walther, Initia carminum, no. 2058). ff. 109-124v, Computus anni solaris et lunaris , attributed to Bono da Lucca, title "Incipit computus editus a magistro Bono", inc. "Computus est scientia certificandi tempus secundum solis et lune progressum prout ad usum Romane Curie ...", expl. "... Causa rudium sub compendio nos dixisse sufficiant. Deo gratias. Explicit liber computi editi a magistro Bono" (cfr. L. Thorndike, "Computus", Speculum, XXIX [1954], 232-3). ff. 125-130, Ludovico Romani da Fabriano, De casu Cesene (attributed here to Coluccio Salutati), title "Tragedia quedam de casu Cesene composita per ser Colutium de Stignano. Interloqutores sunt Iohannes et Corradus et plures alii ut in littera patet", inc. "Iohannes. Si loqui cepero molestus sum sed conceptum sermonem tenere non possum ...", expl. "... Cesenensis. Ratus sum abire. Iohannes. Tu et Gerulus ite felices et omni pro re tene me tuum. Explicit tragida (sic) ser Colutii de Stignano. Deo gratias. Amen" (G. Schizzerotto, Teatro e cultura in Romagna dal Medioevo al Rinascimento. La tragedia de casu Cesene di Ludovico da Fabriano e il lamento pietoso o la Barona di fra Sabba da Castiglione [Ravenna, 1969]; cfr. F. Novati, "Un umanista fabrianese del sec. XIV", in Archivio storico per le Marche e per l’Umbria, II [1885], 135-46; R. Weiss, Il primo secolo dell’Umanesimo [Roma, 1949], 94). ff. 146-151, Vincent of Beauvais, excerpts from the Speculum naturale , title "De montibus", inc. "Mons Caucasus ab India ...", expl. "... depressa loca terrarum inter montes" (Lib. VI, cap. XXI-XXII); f. 146v, title "De ritu et vita plurimorum gentium et natione. Rubrica", inc. "Quis ignorat unamquamque gentem ...", expl. "... et hec putaret legem quod didicit" (Lib. XXXI, cap. CXXIX, CXXX, CXXXII); f. 148v, title "Ysidorus de quibusdam monstruosis gentibus. Rubrica", inc. "Gigantes homines potentes immanes ...", expl. "... exanimari eos certum est" (Lib. XXXI, cap. CXXVI, CXXVII); f. 149v, title "Ysidorus de fabulosis portentis. Rubrica", inc. "Dicuntur autem et alia hominum fabulosa portenta ...", expl. "... natura fuisse putatur" (Lib. XXXI, cap. CXXI); f. 150, title "De transformationibus. Rubrica", inc. "Scribuntur etiam et quedam monstruose hominum transformationes ...", expl. "... sed horum terrorum inutilis signo crucis opposito ut fumus evanescit" (Lib. XXXI, cap. CXXII) (Vincentii Burgundii Speculum quadruplex, I [Duaci, 1624]). ff. 151-153v, Donato Albanzani, Discourse , title "Sermo Donati Cassitinensis quem recitavit publice in plebe", inc. "Discite bonas artes, moneo, Artina iuventus ...", expl. "... cum domino meo domino cancellario in eloquentia fenice per universum orbem in quo alma resurgit Auxonia, etc.". ff. 153v-156, Letter to Pasquino Capelli , title "Scribit quidam ser Pasquino secretario domini Comitis Virtutum", inc. "Vere virtutis cultor morum regulam (sic) causarumque scrutator latentium eorum quecumque vel super naturam quovis modo, Pasquine felix, si gloriosa tue admirationis virtutis relaxatrix ...", expl. "... Unum tamen paucis exorans tuam virtutem liberimam ut operosa ope tua compos efficiar voti mei. Vale felix". f. 156rv, Donato Albanzani, Discourse , title "Donatus Cassintinensis cancellario Florentino scribenti sibi ad acceptationem electionis sibi transmisse a comuni Florentino, excusans quod acceptare non potest", inc. "Inter curarum mearum turbulentissimas procellas gratissime tranquillitatis portum obtulisse visus est ...", expl. "... veluti nix ad solem. Vale longum dulce decus ac felix presidium meum et parce loquacitati cum pre dolore pauca tulerim et quandoque in iungendo me excita ut mei pusilli memorem te cognoscam; mei, inquam, tempus in omne tui". ff. 156v-157, Donato Albanzani, Letter to Pietro da Moglio , title "Idem Donatus magistro Petro della Rectorica Bononie conquerenti qualiter sibi non scribit et ponit quasdam (sic) sibi infelicia racione patrie", inc. "Axtimas (sic) me forsan ex longa diuturnitate silentii, vir doctissime, posuisse calamo ...", expl. "... quam taciturnitas longi silentii mordeatur. Feliciter vivite, memor mei". f. 157v, Donato Albanzani, Letter , title "Idem Donatus domino Antonio cancellario Perusino ut eligatur a Perusinis ad legendum gramaticam et rectoricam", inc. "Ad scientie lumen et apices literarum excitat nos natura ...", expl. "... eorum cura vigili istic modis cum debitis eligar a comuni". ff. 157v-158, title "Epistola Pilati ad Tyberium", inc. "Pontius Pylatus Tyberio salutem. Nuper accidit quod ipse probavi Iudeis per invidiam se suosque posteros crudeli damnatione peremisse ...", expl. "... ne quis aliter extimet credendum mendaciis Iudeorum. Comestor. Pilatus cum esset procurator ... Eusebius itaque. Pontius Pilatus in multas incidens calamitates propria manu se interemit" (C. De Tischendorf, Evangelia apocrypha [Leipzig, 1876], 413-16). f. 158rv, Donato Albanzani, title "Suprascriptus Donatus universitati Studii Florentini respondens electioni sibi trasmisse ut legeret gramaticam, rethoricam et poetas", inc. "Non potest amicitie commertium plus conferre quam ex proprio libertatis arbitrio ...", expl. "... prout car[p]tim Maffeo nostro numptio stilus aperit". For the discourse and letters by Donato Albanzani see C. M. Monti, "Testi ignoti di Donato Albanzani", Studi petrarcheschi, n.s., II (1985), 229-60. ff. 159-168v, title "Successus Medee querentis de deceptione Iasonis", inc. "Eterni troni non verentes iustitiam equa lancea fraudulosa scelera puniuntur ...", expl. "... procul pellens cum recte vivens eterne beatitudinis infinita gloria potiatur. Expliciunt successus Medee querentis de deceptione Iasonis. Deo gratias. Amen". This Lamentatio Medee appears also in Lübeck, Bibliothek der Hansestadt Lübeck, Ms. hist. 2° 2 , ff. 264vb-270ra (A. Sottili, Codici del Petrarca nella Germania Occidentale, I, Padova 1971-155). ff. 169-171v, title "De verborum copia", inc. "Ab alio expectes quod alteri feceris ...", expl. "... Nichil enim tutum est in quo totius populi vera suspirant" (D. Schaller and E. Könsgen, Initia carminum Latinorum saeculo undecimo antiquiorum [Göttingen, 1977], no. 39; cfr. G. G. Meersseman, "Seneca maestro di spiritualità nei suoi opuscoli apocrifi dal XII al XV secolo", Italia medioevale e umanistica, XVI [1973], 43-133).
f. 172rv, blank.
ff. 173-174, (in another hand) Meditations on death , including "Pro senibus", "pro pueris", "pro puellis", "pro quocumque mortuo", "pro mulieribus", "pro laboratoribus", "aliud pro quocumque mortuo", "pro quocumque mortuo". ff. 174v-175, inc. "Adsit principio sancta Maria meo. Miserere mei Dominus (sic), secundum magnam misericordiam tuam, sic dicit. Audite peccatores orationem peccatorum ...", expl. "... secundum magnam misericordiam tuam. Explicit humilis et devota oratio peccatoris".
f. 175v, blank.
ORIGIN
Written in Northern Italy, by Franciscus Gennay on 18 December 1409; see colophon on f. 56, "Ego frater Jacobus de Cessolis ordinis predicatorum composui et ad hunc finem perduxi donante illo a quo descendit omne donum optimum et perfectum. Deo igitur sit honor et gloria in secula seculorum. Amen. Explicit liber de ludo schaccorum seu de moribus hominum et offitiis nobilium. Franciscus Gennay", and f. 71, "1409 die XVIII decembris cum magno frigore ego F. Gennay subscripsi", f. 92, "MCCCCVIIII Franciscus Gennay subscripsi", f. 124v, "F. subscripsi G." and f. 168v, "F. me subscripsi".
PROVENANCE
A possible 16thߚcentury owner added the signature on f. 145v, "Dompnus Paulus de Mantua scripsit"; the signature of "F. PM. erem. ordinis sancti Augustini", in an 18thߚcentury hand, appears on f. 175; the manuscript was owned by Sir Thomas Phillipps whose stamp and no. 4570 appear on the second front flyleaf recto; H. P. Kraus, Catalogue 153 (1979), item 51, purchased by Peter Ludwig, Aachen; acquired through H. P. Kraus in 1983.1

Notes
1. I would like to thank Dr. Thomas Kren and Carla Maria Monti for their assistance.

Abbreviations
Opera:
Francisci Petrarchae Florentini ... Opera quae extant omnia. Basileae, 1554, in 2 vols. (reissued, 1581, in 4 vols.).
Hortis, A. Scritti inediti di Francesco Petrarca ... Trieste, 1874.
Prose di Francesco Petrarca, a cura di G. Martellotti, P. G. Ricci, E. Carrara, E. Bianchi. Milano-Napoli, 1955.
Rime, Trionfi e poesie latine, a cura di F. Neri, G. Martellotti, E. Bianchi, N. Sapegno. Milano-Napoli, 1951.
Hain
Repertorium bibliographicum.
PL
Migne, J. P., ed. Patrologia latina.
Rerum familiarium libri:
Le Familiari (Familiarium libri I-XXIV) di Francesco Petrarca, edizione critica per cura di V. Rossi. Firenze, 1933-42 (anastatic reproduction, Firenze, 1968), 4 vols. (vol. IV by U. Bosco).
Walther, Initia carminum
Walther, H. Initia carminum ac versuum Medii Aevi posterioris Latinorum. Göttingen, 1959.

All rights to the cataloguing and images in Digital Scriptorium reside with the contributing institutions.