Census of the Petrarch Manuscripts in the United States


NEW HAVEN, CONNECTICUT YALE UNIVERSITY, BEINECKE LIBRARY

MS 1059

Paper (Huchet, similar to Briquet 7643-7645 [Florence, 1357, 1364], and Lettre R et croix, similar to Briquet 8924-8925 [Arezzo and Florence, 1358, 1368]) ff. I-IV (16th cent. paper) + I (contemp. parch.) + 155 + I (contemp. parch.) + I-IV (16th cent. paper), 293 × 218 (210 × 137) mm., 30-32 lines per page, 124 230 326 424 526 624 (plus one last parch. folio, f. 155 added), signatures a-f and Roman numerals for first half of quire, parchment reinforcing strips in middle of quires, horizontal catchwords beginning with a paragraph mark in red or blue, frame ruled in lead, early foliation in upper righthand corner, cursive notarial script (notarial signature at the end on f. 155v: a design of a lute with numbers 20, 40, 60 and 80, and above the design some illegible letters). Decoration: throughout: two-line initials alternating in red or blue, respectively with purple or red flourishing that trails into the margins; rubrics in red; the initial is left blank for the Petrarch Griselda translation on f. 148v; also throughout are paragraph marks in red or blue; some marginal corrections or annotations; mnemonic schematic diagrams of theological and legal notions following the text on ff. 118v and 119v (illustrations of Grosseteste’s Templum Dei). Binding: Early modern limp untinted parchment, with leather ties; title on spine: "B. Albertan. Doctrina Dicendi & Tacendi"; under the pastedowns are early (16th cent. ?) printed pages. ff. 148v-154v, Petrarch, Boccacii Griseldis historia (Rer. senil. XVII, 3), inc. "[L]ibrum tuum quem nostro materno elloquio ut opinor ... Est ad Italie latus occiduum... ", expl. "... hec muliercula passa est." (J. Burke-Severs, The Literary Relationships of Chaucer’s Clerks Tale, New Haven-New York, 1942, 254-92. See ms. index on first parchment folio: "149, De eiusdam uxorum patientia & constantia.") f. 155rv, Petrarch, Rer. senil. XVII, 4, inc. "[guide letter: A]rsit amor tui ut scribentem senex quod iuvenis vix scripsissem ... ", expl. "... promissum implet qui plus prostat. Eram credo dum promiterem oblitus Catonis illud apud Ciceronem late notum quod natura ipsa loquatior est senectus. Explicit epistola domini Francisci Petrarce. Deo gratias, amen." (Petrarca, Opera omnia, Basel 1554, I 606-607. See ms. index on first parchment folio: "155, Epistola Francisci Petrarce"). Ms. also contains: f. i verso, Parchment front flyleaf verso contains a list of texts in volume, with page numbers in Arabic, written in a humanistic cursive script, beg. "De doctrina dicendi & tacendi ...," and end. "... Epistola Francisci Petrarce." ff. 1r-8r, Albertano da Brescia, De doctrina dicendi et tacendi, title in red, "In nomine patris filii spiritus sancti, incipit liber de doctrina dicendi et tacendi quem composuit dominus albertanus, Deo gratias, amen. Initio et medio ac fini mei tractatus adsit gratia spiritus sancti," inc. "Quoniam in dicendo multi errant, nec est aliquis qui linguam suam ad plenum valeat domare ... "; expl. "Et sic poteris dotrinam [sic] dicendi et fatiendi in promptu habere, deum insuper exora qui michi donavit predicta tibi narrare ut ad eterna gaudia nos fatiat pervenire. Explicit liber de doctrina dicendi et tacendi ab albertano causidico brisiensis de ecclesia sancte Agate compositus et compilatus. Sub [anno domini] M CC XLV de mense decembris." (For an edition of the text, see Albertano da Brescia, Liber de doctrina dicendi et tacendi: la parola del cittadino nell’Italia del Duecento, ed. and Italian transl. by Paola Navone, Florence, 1998. Electronic edition available at: http://freespace.virgin.net/angus.graham/Loquendi.htm. For published lists of Albertano manuscripts, see Paola Navone, "La « Doctrina loquendi et tacendi » di Albertano da Brescia. Censimento dei manoscritti," Studi Medievali 35/2 (1994), pp. 895-930, recording 238 manuscripts of this text. See also Angus Graham, "Albertanus of Brescia: A supplementary census of Latin manuscripts," Studi Medievali 41/1 (2000), pp. 429-445 with a total of 323 currently known Latin manuscripts of all the Albertano texts. Present manuscript not listed by P. Navone, A. Graham or in the online combined and updated list by A. Graham as of 20 May 2005 at: http://freespace.virgin.net/angus.graham/LatinMss.htm). ff. 8r-37r, "Incipiunt rubrice librorum chonsolacionis et consilii, rubricha 1" (in red), "Quoniam multi sunt, qui in adversitatibus et in tribulationibus taliter affliguntur et deprimuntur ... ", (rubrics in red: f. 12r, "De laude mullierum"; f. 12v, "Quod sit prudencia"; f. 35v, "De bona fama"); expl. "... Ite in pace et amplius nolite peccare, et ita utraque pars cum gaudio et letitia recesserunt. Explicit liber consolacionis et consillii quem Albertanus causidicus brisienssis de hora sancte Agathe compilavit atque chonpossuit sub [anno domini] MCCXLVI in mensibus aprilis et madii." (Albertano da Brescia , Liber consolationis et consilii, ex quo hausta est fabula de Melibeo et Prudentia, ed. T. Sundby, Copenhagen: Host & Filium; London: N. Trübner & Co. for the Chaucer Society, 1873. Online edition at http://freespace.virgin.net/angus.graham/Lib-Cons.htm). ff. 37r-95r, Albertano da Brescia, De amore et dilectione Dei , title in red, "Incipit liber de amore dilecionem [sic] dei et prossimi et aliarum rerum de forma vite, liber primus", inc. "Initium mei tractatus sit in nomine Domini, a quo cunta [sic] bona procedunt et a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum ... Volens igitur ego Albertanus te filium meum Vicentium bonis moribus conformare ... ", expl. "... Utiliter ergo age, confortetur cor tuum et deprecare dominum et ad regnum celorum satage pervenire, ad quod ille nos perducat qui sine fine vivit et regnat per omnia secula seculorum, amen. Explicit liber de amore et diletione Dei et proximi et aliarum rerum de fortuna vite vel forma quem Albertanus causidicus brisiensis de hora sancte Agathe compilavit ac scripsit, cum esset in carcere domini imperatoris Frederici in civitate Cremone in quo positus fuit cum esset capitaneus guardi ad defendendum locum ipsum ad utilitatem communis Brixie, anno Domini mo cco xxxviiio de mense augusti in die Sancti Alexandri quo obsidebatur civitas Brixie per eundem imperatorem, indicione undecima." (Albertano da Brescia, De amore et dilectione Dei et proximi et aliarum rerum et de forma vite, ed. S. L. Hiltz, Ph. D. diss., University of Pennsylvania, 1980; text available electronically: http://freespace.virgin.net/angus.graham/Albertano.htm). ff. 95v-99r, Albertano da Brescia, Sermo Januensis , title in red, "Hic est sermo quem Albertanus chausidicus brixienssis de sancta Agata composuit edidit inter causidicos Januenses et quosdam notarios super confirmacione vite illorum tempore domini Manuelis de madio potestatis Janue currente MCCXLIII in domo viridarii domini Petri causidici in die sancti Nicholai", inc. "Congregatio nostra sit in nomine Domini, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum descendens a patre luminum ... Licet a sapiente dictum sit, inter spaientes non adicias loqui", expl. "... Habeamus itaque in hore salem sapientie qui nobis proficiat ad vitam eternam, ad quam ille nos conducat qui sine fine vivit et regnat, amen." (L. F. Fé d’Ostiani, Sermone inedito di Albertano giudice di Brescia, Brescia, 1874; text also available electronically: http://freespace.virgin.net/angus.graham/SerGenoa.htm). ff. 99r-103r, Albertano da Brescia, Sermon 1 , (rubric in red) "Sermo factum super inluminacionem super spirituali incorporali refectione et que sunt necesaria [sic] in refectione," inc. "Orate, fratres ut ministerio sue sanctitatis per me servum suum inutilem atque indignum ministret vobis hodie Christus ad utilitatis eloquentiam ... ", expl. "... predicta servantes cum devotione, dante Domino, poterimus reffici ad mensam Christi in regno Dei ad quod ille nos perducat qui sine fine vivit et regnat in secula seculorum. Amen." (Marta Ferrari, Albertano da Brescia: Sermones quattuor: Edizione curate sui codici bresciani, Lonato, Fondazione Ugo da Como, 1955; text also available electronically: http://freespace.virgin.net/angus.graham/SerBres1.htm). ff. 103r-104v, Verses attributed to Pier Damiani, (title in red) "De omnibus ordinibus hominum in hoc seculo viventium", inc. "Episcopi attendite dei verba discernite/ vobis precepit Dominus pro vestris mori ovibus ...," expl. "... ut iunti sua dextera regnetis super ethera, amen. Expliciunt ritmi Domini Petri Damiani heremite et episcopi de omnibus ordinibus". (in red) "Explicit liber Albertani, Deo gratias, amen." (Patrologia latina, 145:974c-977b; ps. Pier Damiani, Carmen de omnibus ordinibus, in M. Lokrantz, L’opera poetica di Pier Damiani, Stokholm-Goteborg, 1964, pp. 144-150.) ff. 104v-106v, Pantaleon Barbo, Sermon , title in red, "Sermo quem dominus Pantaleon Barbo miles composuit et edidit super incarnationem et nativitatem Domini," inc. "Factum est cum esset ibi Maria suum peperit filium primogenitum, hoc est ante quem nullum ... ", expl. "... Iubilate Deo in voce exultationis et dicite, beneditio, claritas et sapientia et gratiarum actio honor virtus et gloria Domino Deo nostro sit in secula seculorum, amen." ff. 106v-117v, Robert Grosseteste, Templum Dei , (title in red) "Incipiunt distinctiones domini Rubertti [sic] Grossi capitis linconiensis que vocatur templum Dei. Templum Dei", inc. "Templum Dei sanctum est quod estis vos, ad Chorinthos iiiio, sermo iste quamvis omnes tangat quos spiritus Dei inhabitare debet ... ", expl. "... Debet enim homo appelare intemperantiam malum quia in ipsa primo malum sentiit. Hoc enim quod magis volo, liberari ad [sic] eius servitute est esse intemperantia. Expliciunt distinctiones domini Roberti grossi capitis linconiensis episcopi que vocantur templum Dei. (in red) Explicit templum Dei, Deo gratias." (Robert Grosseteste, Templum Dei, ed. Joseph Goering and F. A. C. Mantello, Toronto, Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1984 [Toronto Medieval Latin Texts, no. 14], pp. 29-68.)
f. 118r, blank.
f. 118v, Robert Grosseteste, Templum Dei , schematic diagram of "Arbor vitiarum": center circle with "Ego sum superbia radix omnium malorum" and "Hiis vitiis sternit quoscumque superbiam perdit."
f. 119r, blank.
f. 119v, Robert Grosseteste, Templum Dei , schematic diagram of "Arbor virtutum": center circle with "Ego sum humilitas radix omnium bonorum" and "Hiis cunctis daris humilis regina vocaris."
f. 120r, blank.
ff. 120v-129r, Laurentius de Aquileia, Practica dictaminis , title in red, "Incipit pratica sive ars dictaminis magistri Laurentii neapoli ad utilitatem rudium compilata. Salutationes ad dominum papam", inc. "Santissimo, Beatissimo, Clementissimo, Domino suo meritisque beato: In Christo patri ac Domino. Domino Gregorio divina providentia ... ", expl. "... per temporum curricula longiorum. (followed by 7 verses:), inc. "Quot santi Rome qui sunt miracula Thome ...," expl. "... Tot vobis plures sapientibus octo salutes. Deo gratias. Amen," (in red) Explicit ars dictaminis Laurentii Neapoli, Deo gratias, amen." (K. Jensen, "The Works of Lawrence of Aquileia with a List of Manuscripts," Manuscripta 17 [1973] pp. 147-158, esp. p. 151, this manuscript not cited.) ff. 129v-132r, Laurentius de Aquileia, Theorica dictaminis , title in red, "Incipit theorica sive ars dictaminis super quinque partibus theorice. De inventione matrice sive materie intellectu", inc. "Sicud cuiuslibet prudentis ita proloquentis sive dictantis est ordinare ...", expl. "... et quia de conditionibus facientibus ad epistolarem prestantiam satis usque modo plenarie dignoscitur esse dictum. Explicit theorica sive ars dictaminis, Deo gratias, amen. (in red) Deo gratias, amen." (K. Jensen, "The Works of Lawrence of Aquileia with a List of Manuscripts," Manuscripta 17 [1973] pp. 147-158, esp. pp. 153-154, this manuscript not cited.) ff. 132v-134r, List of verses grouped thematically ("de humili verbo; de malo filio; de bona societate, de fide; de invidia, de largitate, de amore dei; de libertate; de dilectione filii; de virtute; de doctrina, de ebrietate, de risu, de lacrima, de veritate, etc.), title in red, "Versus de materiis datis in scolis causa versificandi scilicet", inc. "De humili verbo: Venio tue verbum cum narro dulce superbum/ Qui fatur verbum sucendit corda superbum ...", expl. "... Pater noster: ... Omnibus evadesque malis nos undique salva." f. 134rv, Versus de ludo scacorum , title in red "Versus de ludo Scacorum", inc. "Qui cupit egregium scacorum discere ludum/ ludiat ut volui carmina composui ... ", expl. "... Suggerit et mactum si via nulla patet." (Text is also present with some variation in Dublin, Trinity College 1759 [Q.3.5] , as described by Marvin Colker, Descriptive Catalogue of the Medieval and Renaissance Latin Manuscripts, vols. 1 and 2, Dublin, 1991, p. 1252, citing other bibliography.) f. 135rv, Letter by Charles d’Anjou to Peter III of Aragon, upon losing Sicily in 1282, title in red, "Hec est epistula quam misit Rex Karolus quando perdidit Ceciliam domino Petro", inc. "Si de sane mentis consideratione librata tuum appendisses consilum ...", expl. "... et qui se non poterunt a potentia mirifici nostri exercitus absentare." (Petrus de Vinea Friderici II Imperatoris epistulae, ed. by Johann Rudolf Iselin, Basel 1740, newly ed. and with an introduction by Hans-Martin Schaller, reprint Hildesheim, 1991, Book I, letter 38, pp. 222-224.) ff. 135v-137r, Response by Peter III of Aragon to Charles d’Anjou, title in red, "Responsiva", inc. "Formose pulcritudinis et sublimissimi status cuius comparatio per totius mundi circulum est impossibile inveniri ... De ["tua" omitted in this manuscript] magna tui cordis angustia superba manavit epistula ...", expl. "... et sciens quid tibi araonum [sic for "aragonum"] dextera valeat ulterius, quid tibi regnum profuerit et effusio sanguinis innocentum." (Petrus de Vinea Friderici II Imperatoris epistulae, Book I, letter 39, pp. 224-229.) ff. 137r-138r, Letter of cardinals to the recently elected pope Clement V, title in red, "MCCCIIIIo mortuus est papa Benedictus die VIIo iunii in Perusio et sepultus est apud ecclesiam sancti Dominici et post mortem eius intraverunt cardinales carcere secundum eorum consuetudinem et steterunt [?] eligerent papam usque in diem V iulii et eligerunt archiepiscopum burdagalensem nomine Bertrandus qui vocatus fuit papa Clemens V et ecce litera sive epistula quam miserunt ei cardinales quia ipse erat in partibus suis et ibi stetit quousque vixit cum omnibus cardinalibus", (f. 137v) inc. "Sanctissimo patri et domino, domino Bertrando archiepiscopo Burdagalensi [sic] divina providentia in pontificem summum electo miseratione divina ... Recordatus est Dominus misericordie sue et plebem suam non despexit in finem ... solatio destituta, de vobis sicut per electionis ipsius decretum ...", expl. "... Venite ergo et cum nostris in hac parte votis asentiat vestra benignitas quam bene diuque valere cupimus et iterum supplicamus. Data Perusii VI die Iunii." (Cesare Baronio, Annales ecclesiastici, 21 vols. in 22 (Rome: 1592-1677), here in vol. 15, pp. A2 recto and verso, for the year 1305, at the beginning). f. 138rv, Letter of Emperor Henry VII to the citizens of Bologna, title in red, "Epistula quam misit dominus imperator civitati Bononiensi eo tempore quo venit in Lombardiam Tusciam et Romam pro corona verbo pape Clementi V et asotiatus a tribus cardinalibus sub annis M ccc xi", inc. "Henricus rex romanorum et semper augustus fidelibus suis pot[estatibus ?] officialibus consilio et comuni civitatis bononiensis suam gratiam et bonam voluntatem ut consequantur. Intelleximus relatione veridica et operum experimenta declarant ...", expl. "... ita quod pena vestra erit aliis in exemplum nec habere presentis si hoc acciderit ad bella nolumus alios saracenos." ff. 138v-140r, title in red, "Noveritis quod quidam iuvenis satis sil[?] et nobilis viri clericus et ex magnis redditibus prebendatus, divino motu et promotione aliquorum fratrum, religionem fratrum minorum intravit patre ignorante et hoc facto relatum fuit patri. Pater audito valde contristatus est iurans numquam ei loqui ac etiam facere interfici illos fratres promotores et numquam porrigere in animam suam predicto ordini ad intricem et multa alia incommoda contra omnes testatus est. Fratres vero audientes timuerunt valde qua de causa miserunt dictum iuvenem ad alias longinquas partes et sic inter patrem et fratres discesio et inimicitia dimititur magna pluribus annis cum insultibus et percusionibus factis in personis fratrum spetialiter culpabilium. Hiis ex[?]ntibus predictis, pater, divina promotione commotus, misit pro ministro dicti ordinis ut veniret ad eum; venit sed timidus, dixit eique pater capite inclinato, "domine parce mihi quia male egi," et interrogavit de filio et recommandavit se ei et filium. Minister vero cum magna alacritate benigne recepit et pepercit et dixit multa bona de filio. Reversus ad locum hec omnia dixit fratribus et cum magno gaudio filio scripserunt; filium vero patri sic scripsit," inc. "Reverendo patri suo et domino, domino N. suus humilis filius frater A. [in manuscript as Greek letter, alpha] humilis filiationis reverentiam. Quia alias vobis scripsi et nescio si lictera habuistis, ideo vobis nunc scribere curavi ...", expl. "... et aliis necessitatibus valeam opem ferre quia valentem personam effitiam si libeat me iuvare. Valete mi pater et domine in domino Ihesu Christo qui nos nunc et semper in suo servitio dirigat et conservet, amen." ff. 139v-140r, (in red) "Exordium", inc. "Eximie nobilitatis et cetera. Cum ex dispositione capitis universa membrorum compago rationabilitus informetur ...", expl. "... capitulis et conditionibus infrascriptis in primis videlicet infra terciam diem et cetera. f. 140rv, (rubric in red) "Epistula misa ad maiorem", inc. "Religioso viro fratri L. domini N. hostiensi episcopi ac sancte romane ecclesie dignissimi cardinali capellano U. salutem cum recomendatione se ipsum vestre amicitie ac dominationi presenti pagina patefiat ..." expl. "... ad dictum ordinem perusium mictat suis literis requirendum ita quod in futuro guadragesimali tempore dictam curiam valeat advenisse. (in red) Deo gratias, amen." ff. 141r-143r, title "Liber de proprietatibus signorum secundum Tholomeum. De figura et signo arietis", inc. "Vera figura arietis est sine lingua que omni infirmitati capitis proficit ...", expl. "... (in red, "De signo pisscium") "Aliqui dicunt quod est bonum si fiat de stagno et de mastice est bona. Deo gratias, amen. (in red) Deo gratias, amen."
f. 143v, blank.
ff. 144r-145r, Thebit ben Corat, Liber de quinque imaginibus , title in red, "Incipit liber Thebit Benchorat de quinque ymaginibus et sunt generales", inc. "Dixit Aburabem Beniclis quia omnes orientales operabantur per has ymagines et operantur et non currant de aliis sed observant ut sit luna in oroscopo ...", expl. "... et non remanebit in eo quod vermes non comedant si in orto fuerit plantata ymago." (Lynn Thorndike, "Traditional Medieval Tracts concerning Engraved Astrological Images," in Mélanges Auguste Pelzer, Recueil de Travaux d’Histoire et de Philologie, ser. 3, vol. 26 (1947) 217-274, esp. pp. 256-257.) ff. 145r-148r, (red rubric) "De scorpionibus expelendis Ymago et aliis animalibus impedientibus," inc. "Dixit Thebit Benkorat, dixit Aristotiles qui legerit philosophiam et geometriam et omnem scientiam et alienus fuerit ab astronomia ...", (f. 147v) "Sic facies omnem imagine, accipe duos lapides ... Intellige quod exposui tibi et si queris hordinem [sic] invenies effectum, non dubites. Cum regum su<?> proposueris ..." ... expl. "... etiam si patetur ab eo omne quod pati potest." (red rubric) Explicit liber Thebit Benchorat de ymaginibus. Deo gratias matrique sue, amen." (Thorndike, "Traditional Medieval Tracts ...," in Mélanges Auguste Pelzer, esp. pp. 229-238; what should be the final section, that on casting an image in human form from two stones, occurs here as the next to the last section; the present last section, on winning royal favor, usually precedes.) f. i recto, Parchment end flyleaf recto contains a list of household goods, with over 90 items.
ORIGIN
Written in Italy , s. XIVex (after 1374).
PROVENANCE
From a private collection in Europe. On front inside cover, in pencil: "Coll. comp. G. Martini. Goodspeed’s Bookshop. Boston, 31 ott. 1917." Purchased by the Beinecke Library in 2004.
BIBLIOGRAPHY
Dutschke, "Supplement II," pp. 5-12.

Abbreviations
Briquet
Briquet, C.M. Les Filigranes, facsimile of the 1907 edition with supplementary material, ed. A. Stevenson. 4 vols. Amsterdam, 1968.
Dutschke, Supplement II
Dutschke, D. "Census of Petrarch Manuscripts in the United States: Supplement II," Studi Petrarcheschi, NS, vol. 18, 2005, pp. 1-22.

All rights to the cataloguing and images in Digital Scriptorium reside with the contributing institutions.